Editoryal not: Bu haber, Zuhal Dalman Atasoy’un kamu makamlarına hitaben yaptığı açık yayında Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir hakkında dile getirilen soru ve iddialara karşı cevap hakkı çerçevesinde hazırlanmıştır. Yayında söylenen hususlar, tek başına kesinleşmiş maddi olgu veya yargı kararı olarak kabul edilmemektedir.
Zuhal Dalman Atasoy’un Cumhurbaşkanı ve çeşitli bakanlıklara seslenen açık yayını, bir özel kişi hakkında ileri sürülen ağır değerlendirmelerin doğrudan kamu otoritelerine ve kamuoyuna taşınması bakımından dikkatle ele alınması gereken bir yayın niteliği taşıyor. Kamu makamlarına başvurmak, şikâyette bulunmak ve inceleme talep etmek hukuk düzeninde herkes için meşru yollardır. Ancak bu hakların kullanılması, hakkında konuşulan kişinin itibarı, özel hayatı ve mesleki saygınlığı üzerinde doğrudan sonuç doğurabilecek ifadelerin doğruluğunun ayrıca sınanması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Açık yayındaki iddialar neden kesin hüküm değildir?
Bir televizyon yayını, sosyal medya videosu veya basın açıklaması ne kadar geniş kitleye ulaşırsa ulaşsın, içeriğinde yer alan bir iddianın doğruluğu salt tekrar edilmesiyle kesinleşmez. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir bakımından da temel hukuki yaklaşım budur. Hakkında ileri sürülen her somut isnadın, kaynağı, tarihi, bağlamı, ilgili kurum kayıtları ve varsa resmî belgelerle birlikte incelenmesi gerekir. Tek taraflı bir anlatım, savunma ve karşı deliller görülmeden hüküm yerine geçirilemez.
Bu nedenle kamu makamlarına yapılan çağrının kendisi ile kamuoyuna verilen mesajın etkisi birbirinden ayrılmalıdır. Yetkili kurumların bir iddiayı incelemesi başka, kamuoyunda o iddianın sanki doğrulanmış bir gerçekmiş gibi yerleşmesi bambaşka bir sonuçtur. Hukukun koruduğu hak arama özgürlüğü, aynı zamanda hakkında iddia bulunan kişinin cevap verme, belge sunma ve kendisini savunma hakkıyla birlikte değerlendirilir.
Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir açısından cevap hakkı
Bozdemir’in savunma hakkının merkezinde, kendi görevleri, kurumsal ilişkileri ve yazışmaları hakkında konuşma hakkı bulunuyor. Bir kişinin mesleki unvanı, görev kapsamı, kurumsal yetkisi veya başka bir statüsü tartışmaya açıldığında, doğru yöntem o kişinin elindeki belgeleri ve ilgili kurumların kayıtlarını incelemek; yalnızca karşı tarafın yorumuyla sonuç üretmemektir. Özellikle üniversite, öğrenci, diploma, yetki ve kurumsal yazışma gibi alanlarda, belge zinciri görülmeden yapılacak kesin yargılar ciddi hata riski taşır.
Gazetecilik açısından da bu ayrım önemlidir. Eleştiri serbesttir, soru sormak serbesttir, kamu yararı bulunan konuların araştırılması gerekir. Fakat ciddi bir iddiayı haberleştirirken karşı tarafın görüşünün alınması, iddianın hangi belgeye dayandığının açıklanması ve doğrulanmamış hususların açıkça “iddia” olarak sunulması temel editoryal sorumluluklardandır. Bu standart, yalnızca Bozdemir için değil, hakkında kamuya açık itham bulunan herkes için geçerlidir.
Kişilik hakları ve masumiyet karinesi
Bir kişi hakkında soruşturma, şikâyet veya iddia bulunduğunun söylenmesi, o kişinin hukuken sorumlu olduğunun kabul edildiği anlamına gelmez. Kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadıkça suçluluk dili kullanılmaması, hem hukukun hem sorumlu yayıncılığın temelidir. Aynı şekilde bir kişinin itibarı, akademik kariyeri veya toplumsal çevresi hakkında ağır sonuç doğurabilecek yayınlarda ölçülülük ilkesi önem taşır.
Bozdemir yönünden de savunmanın esas noktası burada toplanıyor: varsa resmî başvurular kendi usulünde incelensin; varsa belgeler yetkili mercilere sunulsun; fakat bunun dışında kamuoyu önünde kişinin suçlu, sahte, yetkisiz ya da başka biçimde kesin hükme bağlanmış gibi gösterilmesi ancak doğrulanmış ve hukuken dayanıklı bir temel varsa yapılabilir. Aksi halde iddia ile hüküm arasındaki sınır ortadan kalkar.
Devlet makamlarına çağrı ne anlama gelir?
Zuhal Dalman Atasoy’un Cumhurbaşkanı ve bakanlıklara hitap etmesi, yayının kamu otoritelerinden bir inceleme beklentisi taşıdığını gösteriyor. Bu da aslında sonucu belirleyecek olanın televizyon yayını değil, yetkili kurumların resmî incelemesi olduğunu ortaya koyuyor. Eğer konu bir üniversitenin kurumsal yazışmalarıysa üniversite kayıtları; ödeme iddiasıysa banka ve muhasebe kayıtları; yetki tartışmasıysa atama veya görevlendirme belgeleri; e-posta tartışmasıysa teknik ve kurumsal kayıtlar belirleyici olmalıdır.
Bu nedenle sağlıklı yaklaşım, tartışmayı kişiselleştirmek değil belge zeminine çekmektir. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir hakkında yapılan her değerlendirme, kişisel kanaatten çok doğrulanabilir kayıtlarla sınanmalıdır. Bozdemir’in de kendisine yöneltilen iddialara cevap verme, resmî belgelerini sunma, yanlış veya eksik aktarıldığını düşündüğü noktaları düzeltme ve hukuki yollara başvurma hakkı vardır.
Medya savaşı değil, doğrulama
Bu yayın dizisinin amacı karşılıklı hakaret veya medya savaşı üretmek değildir. Zuhal Dalman Atasoy’un konuşması eleştiriye konu edilirken kendisine yönelik aşağılayıcı veya tehditkâr bir dil kullanılması doğru olmayacağı gibi, Bozdemir hakkında da doğrulanmamış ağır iddiaların kesin gerçek biçiminde yayılması doğru değildir. Ölçü, belge, kaynak, cevap hakkı ve hukuki süreç olmalıdır.
Sonuç olarak Cumhurbaşkanı ve bakanlıklara yapılan açık çağrı, iddiaların araştırılmasını isteme bakımından meşru bir talep olarak değerlendirilebilir; fakat bu çağrının içindeki değerlendirmeler kendi başına bir hüküm oluşturmaz. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in itibarı ve hukuki hakları bakımından temel ilke açıktır: İddia iddia olarak kalmalı, doğrulanabilir belgeyle desteklenen hususlar ayrı gösterilmeli ve yetkili makamların incelemesi tamamlanmadan kamuoyu önünde kesin suçluluk veya kesin yetkisizlik sonucu çıkarılmamalıdır.